Саха омук төрүт иһитигэр анаммыт, саха иһитин арааһын ырытар, төрдүн-төбөтүн сиһилии кэпсиир "Саха иһитэ" диэн Николай Иванович Егоров – Баайаҕыын саҥа кинигэтин биһирэмэ СӨ Национальнай бибилэтиэкэтин историческай саалатыгар буолан ааста. Кинигэ сүрэхтэниитин "Көмүлүөк" хампаанньа уонна СӨ Национальнай бибилэтиэкэтэ иилээн-саҕалаан ыыттылар, кинигэ «Көмүлүөк» хампаанньа тэриллибитэ 20 сылын чэрчитинэн күн сирин көрдө.
Сахалыы аныгы иһит сайдарыгар күүстээхтик үлэлии сылдьар урбаанньыт, «Көмүлүөк» хампаанньа салайааччыта Ольга Григорьева-Туналы Урсун кинигэ бэчээттэнэн тахсыытыгар төһүү күүс буолла. «XXI үйэҕэ саха иһитэ сөргүтүллэн, Сахабыт сиригэр сахалыы иһитэ суох ыал диэн суох, маннык көстүү атын регионнарга суох, төрүт иһиппитин күннээҕи олохпутугар туһанар омукпут диэн киэн туттуох тустаахпыт. Онуоха биһиги учуонайдарбыт, кыраайы үөрэтээччилэр, урбаанньытар бары биир сыаллаах, төрүт үгэспитин тилиннэрии туһугар үлэлиир буоламмыт үлэбит маннык үтүө түмүктээх. Саха киһитигэр сандалы тула мустан итии чэй иһэр үгэспит улахан суолталаах, ол иһин даҕаны сахабыт иһитин улахан суолтаҕа уураммыт бүгүн мустан саха иһитин туһунан иккис улахан кинигэни, үлэҕэ да, үөрэххэ да туһалаах научно-популярнай монографияны сүрэхтээтэхпит буоллун!» - диэн тылларынан кинигэ биһирэмин үөрүүлээх быһыыга-майгыга арыйда.
Салҕыы кинигэ ааптара Николай Егоров-Баайааҕын - фольклорист, кыраайы үөрэтээччи, Таатта улууһун Баайаҕа нэһилиэгин ытык олохтооҕо, бас-көс киһитэ кинигэҕэ үлэлэһии туохтан саҕаламмытын, хайдах барбытын туһунан сиһилии кэпсээтэ. Маныаха бу кинигэ сурулларыгар сахалар тумус туттар ытык киһибит Борис Федорович Неустроев- Мандар Уус сабыдыала улаханын тоһоҕолоон эттэ. Николай Иванович, тыл үөрэхтээҕэ буоларын быһыытынан, саха төрүт култууратыгар интэриэһэ киэҥин, онно үлэлиир кыахтааҕын билинэн туран дириҥ хорутуулаах үлэтин 2012 сыллаахтан саҕалаабыт эбит. Ол курдук Саха сирин хоту, уһук сирдэрин кэрийэн, "Айыы кыһата" оскуола дириэктэрэ Лидия Петровна Шамаева салайааччылаах учууталлары уонна үөрэнээччилэри кытта Алтай, Тыва, Хакасия, Монголия түмэллэрин, бибилэтиэкэлэрин үөрэтэр сыаллаах экспедицияҕа сылдьан элбэх матырыйаалы муһан, үөрэтэн үлэтин түмүгэ кинигэ буолан тахсыбыт. «Саха омуга бэйэтин тылын-өһүн, култууратын, итэҕэлин, сирин-уотун тута сырыттаҕына туохха да бэриммэт. Саха эдэр ыччата билигин бу кинигэҕэ кыһамматаҕын иһин, кэлин төрдүн-төбөтүн үөрэтиэн, билиэн баҕардаҕына туһалаах буолуо, кинигэ саха иһитин чинчийэргэ улахан төһүү күүс буолуо», - диэн санаатын үллэһиннэ.
СӨ култуура уонна духуобунай сайдыытын миниистирэ Афанасий Ноев тэрээһиҥҥэ кыттыыны ылла, кини «Николай Егоров уонна Борис Неустроев-Мандар Уус 70-с сыллартан саҕалаан бииргэ үлэлээн, саха төрүт култууратын, итэҕэлин өрө тутан, норуот быһыытынан бөҕөргүүрбүтүгэр улахан үлэни ыыттылар» диэн тоһоҕолоон эттэ. Саха иһитэ сайдарыгар күүстэрин-уохтарын, сыраларын-сылбаларын ууран туран үлэлии-хамсыы сылдьар дьоҥҥо махталын биллэрдэ «Сахабыт сиригэр эрэ буолбакка, тас дойдуга да олорор сахалар күннээҕи олохторугар сахалыы иһиттэри тутта сылдьаллара олус кэрэхсэбиллээх,» - диэн санаатын түмүктээтэ.
СӨ наука Академиятын төрөөбүт тылы чинчийэр, харыстыыр уонна сайыннарар киинин салайааччыта Феодосия Габышева «Көмүлүөк» хампаанньа үлэтин хайысхатын хаҥатан, саха эдэр талааннаах ыччатын түмэн, биир санааннан салайтаран, ыччат үлэтин өйөөн үлэлии-хамсыы сылдьалларын хайҕал тылларынан бэлиэтээн эттэ. Сахалар култуурабытын, тылбытын-өспүтүн, итэҕэлбитин илдьэ сылдьарбытын, таҥаспытын-саппытын, иһипппитин-хомуоспутун күннээҕи олохпутугар кэбэҕэстик туттарбытын атын омуктар олус сөҕөллөр, анаан-минээн үөрэтэ-чинчийэ кэлэллэр диэн кэпсээтэ. «Төрүт тылбытын, таҥаспытын, иҺиппитин, төрүт спорт көрүҥнэрин эдэр ыччаппытыгар тириэрдибиппит - биһиги омук дьолбут уонна күүспүт буолар. Эдэр ыччакка этиэм этэ, науканан дьарыктаныҥ, саха иһитин чинчийии үлэтэ аҕыйах, бу дириҥник үөрэттэххэ сүнньүлээх, улахан улэ буолан тахсыа, кэнники тирэхтээх буоларга көмөлөһүө диэн эрэллээхпин,» - диэн эттэ.
Бу күн кинигэ тула санааларын үллэстэ этнографтар, кыраайы үөрэтээччилэр, туой иһити оҥорор маастардар, СӨ күөсчүттэрин түмсүүтүн чилиэннэрэ кыттыыны ыллылар.
Тэрээһини араас ис хоһоонноох быыстапкалар ситэрэн-хоторон биэрдилэр, ол курдук «Көмүлүөк» хампаанньа пуондатыттан араас сылларга тахсыбыт сэдэх иһит коллекциятын, «Урукку» чааһынай коллекция пуондатыттан иһит-хомуос, СӨ Национальнай бибилэтиэкэтин кыраайы үөрэтэр салаа баай пуондатыттан саха иһитин кэрэһэлиир кинигэ быыстапкалара ыалдьыттар болҕомтолорун ыллылар.
СӨ Национальнай бибилэтиэкэтин Медиа киинэ