Биһиги өбүгэлэрбит Айыыларга, иччилэргэ олус итэҕэйэллэрэ, сиэри-туому тутуһаллара. Байанай - баай хара тыа иччитэ, ойуур, көтөр–сүүрэр таҥарата. Кинини былыргы сахалар олус үөрүнньэҥ, кэһии биэрэр оҕонньор курдук саныыллара, сэтинньи ыйга Баай Байанайбыт дьоҥҥо чугаһыыр, ордук үөрүнньэҥ буолар диэн этэллэрэ.
Сэтинньи аһа элбэҕинэн уратыланар. Кыһын кэлиитэ идэһэлэнэллэр, муҥхалыыллар, тайахтыыллар, мас көтөрдүүллэр. Бу ас-үөл элбэх кэмигэр элбэхтик уруулар буолаллар, малааһыннар тэриллэллэр. Онон саха олоҕор бу улахан суолталаах ый – ас-үөл элбиир, кыһыҥҥы хаһаас халыҥыыр. Кыстыгы этэҥҥэ туоруурга бэлэмнэнэллэр. Саха киһитэ бу кэмҥэ булт абылаҥар ылларан, тэринэн, ох курдук оҥостон, сиэри- туому тутуһан бултуу-алтыы барара.
Өбүгэлэрбит барахсаттар айылҕаҕа чугас буолан, айыыларга, иччилэргэ сүгүрүйүү итэҕэлэ, онтон тахсыбыт сиэрдэрэ-туомнара үгэс быһыытынан, билиҥҥи үйэҕэ диэри тиийэн кэллилэр, ол курдук булт эмиэ туспа сиэрдээх-туомнаах буолар.
Олортон биир саамай тутуһуллар үгэс - өлбүттээххэ сылдьыы кэннэ 40 хонукка булду тохтотуу буолар, тоҕо диэтэр «кирдээх» киһи булка таҕыстаҕына тыа, күөл иччилэрэ хомойоллор, киэр хайыһаллар, булду бэрсибэттэр. Хонуга аастаҕына булчут бэйэтин уонна сэбин-сэбиргэлин арчыланан баран тыаҕа тахсар. Бу үгэһи билигин даҕаны дьон тутуһар.
Бултуу сылдьан өрүсүһүү, атын киһиэхэ туһаайыллыбыт булду ылар сатаммат. Ылар түгэҥҥэ киһи булда ханнан, көтөр-сүүрэр тоһуйбат, куота сылдьар буолар.
Булчут булдуттан чугас дьонугар хайаан да бэрсиэхтээх, оччоҕо Баай Байанай үөрэн өссө элбэх булду тэбэр.
Атын булчут сэбигэр-сэбиргэлигэр (туһаҕар, сохсотугар, туутугар, илимигэр, саатыгар) киирбит булду көҥүлэ суох тыытыллыбат.
Улахан булка (эһэҕэ, тайахха, табаҕа) сылдьар булчут кыра булду куобаҕы, мас көтөрүн уо.д.а көрдөҕүнэ бултаспат, көннөрү аһыырыгар эрэ өлөрөр.
СӨ Национальнай бибилэтиэкэтин баай пуондатыгар Байанайга сыһыаннаах элбэх айымньы хараллан сытар, олортон бүгүн билиһиннэриэхпитин баҕарабыт:
Саха уус-уран литературатын маҥнайгы айымньытынан биллэр А.Е.Кулаковскай «Байанай алгыһа» хоһоонун
Афанасий Максимов-Көрдүгэн «Байанай утары ууммутун» кэпсээннэр хомуурунньугун
«Байанай бэлэҕэ» кэпсээннэр хомуурунньуктарын
Василий Протодьяконов-Кулантай «Байанай» диэн сэһэнин СӨ үтүөлээх артыыһа Майя Слепцова-Эбээ Маайа аахпыт аудио кинигэтин
Николай Обутов Кэбээйи орто оскуолатын үөрэнээччитэ "ҺӨҔҮҤ: хоһоонунан хоһуйуу" күрэҕэр анаан Саха сирин норуодунай бэйиэтэ Семен Данилов "Байанай бэлэҕэ" хоһоонугар уһулбут видеопоэзиятын.
