Чаҕылхай сулус суһумун кэриэтэ күлүм гынан ааспыт кылгас олоҕор Саха сирин дьонун-сэргэтин сүрэҕин, дууһатын холку, киэҥ куолаһынан сүүйбүт, истээччи кутун туппут, таптыыр, ытыктыыр ырыаһыта, СӨ култууратын туйгуна, «Туймаада» ансаамбыл сүрүн солиһа Гаврил Николаев төрөөбүтэ 50 сылыгар аналлаах ахтыы киэһэтигэр СӨ Национальнай бибилэтиэкэ уораҕайыгар талааныгар сүгүрүйээччилэрэ сааланы толору муһуннулар.
Тэрээһини иилээн саҕалаан ыытта Саха Өрөспүүбүлүкэтин Национальнай библиотекатын сүрүн библиограба Туйаара Готовцева.
Саха норуотун тапталлаах ырыаһыта Үөһээ Бүлүү улууһун Ороһу нэһилиэгэр элбэх оҕолоох Акулина уонна Гаврил Николаевтар дьиэ кэргэттэригэр 6-с оҕонон күн сирин көрбүтэ. Гаврил оҕо сааһа сибэккилээх кырдаллардаах Ороһуга ааспыта. Айылҕаттан талааннаах ырыаһыт аҕатын батан, туспа дьикти, кэрэ куоластаах ырыаһыт буола улааппыта. Кини ханна да сырыттар, тиийдэр, төрөөбут - үөскээбит Ороһутун өрүү сылаастык ахтара - саныыра. Киинэ түспүт, биһигэ ыйаммыт төрүт түөлбэтигэр сырдык, ыраас тапталлааҕа. Ороһуларга кинилэр дойдуларын аатын дорҕоонноохтук ааттаппыт көмүс куоластаах уолларыгар махталларын, ытыктабылларын бэлиэтинэн, Саха сиригэр ырыа-тойук сайдыытыгар үтүмэн кылааты киллэрбит биир дойдулаахтарыгар төрөөбүт нэһилиэгэр култуура дыбарыаһыгар Гаврил Николаев аатын иҥэрбиттэрэ. Нэһилиэгин дьонун-сэргэтин аатыттан Ороһу нэһилиэгин сынньалаҥ киинин салайааччыта Кристина Докторова тыл эттэ.
Гаврил Николаевы оҕо эрдэҕиттэн билэр, чугас уруута, норуодунай суруйааччы, СӨ тыатын хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ Дмитрий Наумов Гаврил оҕо сааһытан ахтан-санаан ааста.
Ону тэҥэ Гаврил Николаев үөлээннээҕэ, оҕо эрдэхтэриттэн бииргэ алтыспыт, бииргэ үлэлээбит киһитэ СӨ үтүөлээх үлэһитэ, Россия бастыҥ эбии үөрэхтээһинин учуутала, Үөһээ Бүлүү култууратын уонна духуобунай сайдыы департаменын салайааччыта Сахаайта Мойтохонова бииргэ үөрэммит, үлэлээбит сылларын кэпсээтэ. Быйыл ырыаһыт дойдутугар Ороһуга төрдүс төгүлүн «Умнуллубат ол сулус» өрөспүүбүлүкэтээҕи ырыа күрэҕэ үрдүк таһымҥа ааспытын, күрэх икки күн устата ыраах чугас сытар улуустартан, Орто Халыматтан тиийэ, барыта 40 тахса кыттааччыны муспутун бэлиэтээн эттэ. Ону таһынан Ороһуга олорбут дьиэтигэр ырыаһыт аатынан мемориальнай дуоска арыллыбытын, сынньалаҥ култууратын кини үрдүк аатын сүкпүтүн кэпсээтэ «Баарбыт тухары кини үтүө аатын ааттата туруохпут» , - диэн тылы түмүктээтэ.
Бу киэһэ Гаврил Николаевы ырыа алыптаах эйгэтигэр сиэтэн киллэрбит, үөрэппит-такайбыт, киэҥ сыанаҕа таһаарбыт, үтүө холобур буолбут ССРС, РСФСР, СӨ норуодунай артыыһыгар Анегина Ильина-Дмитриева, көһөҥө талааны салгыы үөрэппит, куолаһын, ыллыыр маастарыстыбатын чочуйбут СӨ норуодунай артыыһа Мария Николаева кэлэннэр үөрэнээччилэрин туһунан истиҥ-иһирэх тыллары эттилэр, «талааныгар бэриниилээх, сылааны билбэккэ дьаныардаахтык дьарыктанар ырыаһыт этэ» диэн тоһоҕолоон эттилэр.
Тэрээһини Гаврил Николаев биир идэлээхтэрэ, ырыа куттаах «Туймаада” вокальнай ансаамбыл ырыаһыттара, “Умнуллубат ол сулус...” ырыа күрэҕин кылаан кыайыылаахтара Вилена Ларионова уонна Наталья Ильина ылбаҕай ырыаларынан киэргэттилэр.
Бу кун ыраахтан-чугастан мустубут доҕотторо, үөлээннэхтэрэ, сүгүрүйээччилэрэ Гаврил Николаев холку, сэмэй, сайаҕас майгытын, уйан дууһатын, сахалыы куттаах-сүрдээх, кэрэни кэрэхсии кэлбит киһи буоларын ахтан-санаан аастылар.
Ырыаһыт киһи норуотун сүргэтин көтөҕөр кыахтаах, кини эмтээх куолаһа киһини сымнатар, уоскутар алыптаах дэстилэр, кини сырдык кэриэһигэр ананар тэрээһиннэр саха ыччатын ырыаҕа сыһыарарга туох үлэ барыахтааҕын тобуларга аналлаах буолуннар диэн түмүккэ кэллилэр.
Оттон Гаврил Николаев ыллаабыт ырыалара үйэлэри уҥуордаан, саха омук кэрэҕэ тардыһыытын, үтүөҕэ умсугуйуутун туоһута буолан, күөрэгэй ырыатыныы үрдүккэ сирдии, уйаҕас сүрэхтэри ууллара туруохтара...
