Web Page Creator

ЫҤЫРА,
ЫМСЫЫРДА ТУРАР ЫРАМ 
(1917-2001)



Саха норуодунай поэтын, ССРС суруйааччыларын Сойууһун чилиэнин Петр Николаевич Тобуруокап
100 сылыгар анаммыт виртуальнай выставка. 
Выставкаҕа Саха Республикатын Национальнай Библиотекатын фондатыттан
 талыллыбыт кинигэлэр.

Сахам сирэ – куба оонньуур
Көмүс долгун көлүччэтэ,
Сахам сирэ – күн сөтүөлүүр
Лена эбэм нэлэмэнэ,
Сахам сирэ – алмаас тааһым
Уот кустуктаах кырыылара.

БИОГРАФИЯ

«Колхоз суола» хаһыакка бэчээттэммит маҥнайгы хоһооно.
Тобуруокап П.Н. Колхозтаах Балбаара хоһооно // Колхоз суола. - 1934. - № 6 (208). - С.


Бастакы кинигэтэ.
Тобуруокап П.Н. Буквалар мунньахтара. – Якутскай : САССР Госиздата, 1948. – 24 с.

Тобуруокап Петр Николаевичка «Саха ССР народнай поэта» бочуоттаах ааты ииҥэрэр туһунан // Саха Сирэ. - 1991. - Сэтинньи 21 к.

АҔА ДОЙДУ УЛУУ СЭРИИТИН КЫТТЫЛААҔА


Петр Николаевич Аҕа дойду Улуу сэриитигэр сылдьыбытын туһунан кэпсээбитин поэт Иван Мигалкин сурукка түһэрбитэ маннык: «1942 сыл бэс ыйын 22 күнүгэр аармыйаҕа барбытым. Ураллааҕы станцияҕа тиийиэхпитигэр диэри рота политругунан үлэлэппиттэрэ, пулеметнай батальоҥҥа анаабыттара. Сталинградскай фроҥҥа атаарыллыбытым. Балаҕан ыйын бүтүүтүгэр Сталинград устатын тухары умайа турдаҕына тиийбиппит. Ыраас хонуу буолан, сэриилэһэр ыарахана. Биир түүн пулемекка уу аҕалына сылдьаммын, пулеметум турар сирин алҕас көрөммүн, немецтэргэ чугаһаан хаалбыппын. Онно кинилэр тута ытыалааннар, хаҥас илиибэр улаханнык бааһырбытым. Дьоммор эрэй бөҕөннөн төттөру сыыллан кэлбитим. Дьиҥэ өлөн да халыахха сөп этэ».

Дьол, эрэл, тапталым кынаттаах
Сэриигэ-кыргыска барбытым,
«Герой буол!» – үтүө алгыстаах
Уоспуттан эн уураан хаалбытыҥ.
Хаарыан дьолу харыстаан
Хара дьайдаах өстөөҕү
Хампы сынньар туһугар
Халыан сэлии муҥунан
Халҕаһалыыр айаны
Хаһан, хаһан умнабыт…
Оо, Кыайыы! Улуу Кыайыы,
Төлөбүрүҥ бүппэтин!
Ол да иһин Эн – Кыайыы,
Улуу Кыайыы дэнэҕин!

Сэриигэ сылдьан

Сэриигэ сылдьан : орто уонна улахан саастаах оҕолорго / [хомуйан оҥордулар: У. М. Флегонтова, А. Н. Охлопкова ; киирии тыл З. К. Башарина ; худож. А. В. Постникова]. - Дьокуускай : Бичик, 2014. - 159, [1] c.

Мин саллаат уолабын

Тобуруокап П. Мин саллаат уолабын // Васильев В.В. / Сир-Ийэ баастара оспоттор : [ырыанньык]. - Дьокуускай : Якутия, 2005. – С. 24-25.

Уот сэрии кэпсэтэр тылынан

Уот сэрии кэпсэтэр тылынан : Аҕа Дойду Улуу сэриитигэр кыттыбыт суруйааччылар айымньыларын хомуурунньуга / [хомуйан оҥордо С. А. Попов-Сэмэн Тумат]. - Дьокуускай : Бичик, 2005. - 270, [1] с.

ПЕТР НИКОЛАЕВИЧ УОННА ЕВГЕНИЯ ВАСИЛЬЕВНА 52 СЫЛ 4 ЫЙ БИИРГЭ ОЛОРБУТ ДЬОЛЛООХ ЫАЛ

Тапталы, дьиҥнээх тапталы
Эн биһи астына билбиппит,
Арай иккиэйэх биһиги
Ураты тапталлаах курдукпут,
Таптал дьиктиттэн дьиктитин
Маҥнай биһиги булбуппут,
Ким да эппэтэх тылларын
Эн биһи бастаан эппиппит,
Таптал уоттаах мүөт утаҕын
Тото, дуоһуйа испиппит.
Аахтахха сүүрбэ сыл элбэҕин!
Ааспыта күлүмнээн түргэнин!
Ол эрэн билигин даҕаны
Ол кэми саныы эрэ түстэрбин
Уулана сыһар хараҕым,
Уйарҕаан хаалар сүрэҕим,
Туох эрэ кэрэни саныыбын,
Тупсаҕай буола сатыыбын,
Таптал тааллыбат ырыатын
Таайбыттыы итийэн кэлэбин,
Биллибэт минньигэс музыканы,
Көмүс дорҕоону истэбин.


«Эйиэхэ эрэ эттэхпинэ»

САХА НАРОДНАЙ ПОЭТА

Бүлүү эбэм урсунугар,
Үрүмэрэр сүүрүгэр,
Өрүкүйэ чаҕыллар
Тырыбынас солотууга,
Үрүлүйэр көмүскэ
«Ракета» сыыйыллара.

Толбоннурар кустугунан,
Оонньур чаҕыл долгунунан,
Бүппэт күннээх дьолунан
Уруу халлаан алгыыра,
«Ракета» айанныыра.
Умсугутар ойуу буолан,
Оруоһалыы тэтэрэрэ.
Кынаттаммыт ыра санам
Аймаһыйар хоптото
Палубаны эргийэрэ…

(с) Григорьева А.М.

Саха народнай поэта Бүөтүр Тобуруокап төрөөбүтэ 95 сылын туолуутугар

Тобуроков Н.Н. Саха народнай поэта Бүөтүр Тобуруокап төрөөбүтэ 95 сылын туолуутугар. - Дьокуускай, 2012. - 29 с.

Хоһоон хонуулардаах, ырыа ыллыктардаах...

Сивцева-Максимова П.В. Хоһоон хонуулардаах, ырыа ыллыктардаах... - Дьокуускай : Кудук, 2000. – 148 с.

Күндүттэн күндүнү

Бурцева Н.В. Күндүттэн күндүнү - олоҕу туойбутум : (Петр Тобуруокап поэзията). - Дьокуускай : РНА ССНК изд-вота, 2007. - 97 с.

Сиргэ хаамар Таҥарам

Григорьева А.М. Сиргэ хаамар Таҥарам : хоһооннор. - Дьокуускай : ИП Николашкина А. А., 2009. - 39 с.

Саха народнай поэта Петр Тобуруокап. - Дьокуускай

Саха народнай поэта Петр Тобуруокап. - Дьокуускай : Бичик, 2004. - 332, [1] с.

Дууһабар сарыалы уматыам

Дууһабар сарыалы уматыам. - Дьокуускай : Офсет, 2007. - 207, [2] с.

П.Н. Тобуруокап аатынан Музей-уһаайба

Саха народнай поэта П.Н. Тобуруокап төрөөбүтэ 90 сааһын көрсө 2007 сыллаахха «П.Н. Тобуруокап аатынан Музей-уһаайба» диэн ааттанан түмэл тэриллибитэ.
П.Н. Тобуруокап кэргэнинээн Ноговицына Евгения Васильевналыын бу уһаайбаҕа олорон 40-тан тахса сыл боростуой тыа сирин учууталларынан улэлээбиттэрэ. Бу дьиэҕэ поэт элбэх айымньылара айыллыбыттара, сиэн оҕолоро Петя, Сибиктэ, Дима төрөөн, улаатан дьоллоох оҕо саастара ааспыта.
Музейга сылын аайы поэт төрөөбүт күнүгэр Тобуроковскай ааҕыылар тиһигин быспакка ыытыллаллар. Кыайыы күнүгэр уонна поэт төрөөбүт күнүгэр алтынньы 25 к. буойун-поэт аатыгар сүгүрүйэн памятник иннигэр оҕо-аймах мустан ырыа ыллыыр, хоһоон үтүө үгэстээхтэр.

Уһаайба биир кэрэ көстүүтүнэн поэт 90 сааһын көрсө туруоруллубут памятник буолар. Бу памятник СӨ духовноһын академига художник-скульптор Семен Кириллович Прокопьев бронзаттан кутан бюһун оҥорбута. Ол иннигэр, поэт 80 сааһыгар 2 этээстээх олорор дьиэни улуус, нэһилиэк үбүлээн туттараннар таптыыр поэттарыгар бэлэх ууммуттара. Инниккитин бу дьиэ музей-уһаайба иккис дьиэтэ буолан поэт олоҕун, үлэтин чинчийээччилэргэ дьоһуннаах миэстэ буолуоҕа.
2013 сылтан поэт күтүөтэ суруйааччы Д.Ф. Наумов идеятынан «Тобуруокап көмүс күһүнэ» Республиканскай хоһоон көҥүл түһүлгэтэ быйыл бэһис төгүлүн ыытылынна. Сылын аайы бу тэрээһини сэргээн, кэрэхсээн кэлээччи ахсаана элбээн иһэр.

Музей ис туругун билиһиннэрэр буоллахха, манна поэт олоҕун, алгыспыт дьонун-сэргэтин, үлэтин туһунан 400 тахса экспонат көрдөрүүгэ турар. Сылдьыбыт эрэ киһи бары кэрэхсиир хоһунан П.Н. Тобуруокап дьиэ кэргэнинэн аһыыр хоһо – кухня буолар. Кини сарсыарда эрдэ 4 чааска туран хоһоон суруйар идэлээх этэ. Бу дьиэ кэргэҥҥэ кэһиллибэт быраабыла этэ: 7 чааска дылы туран ким да мэһэйдэспэт этэ.
Поэт тыа сиригэр олорорун быһыытынан балыксыт идэлээҕэ. Онно аналлаах хоһо толору кэрэһилиир.
П.Н. Тобуруокап Сталинград көмүскэлин иһин кыргыһыы кыттылааҕа, онно аналлаах экспонаттар «Поэт. Коммунист. Буойун» диэн разделга көрдөрүллэн тураллар. Саамай улахан разделынан «Оҕо аймах тапталлаах поэта» диэн стендэ буолар.
Бу музейга көрдөрүүгэ тураллар: поэт дьиэ-кэргэнин, аймахтарын туһунан раздел, Саха сирин уонна Россия суруйааччыларын кытта алтыспыт, Москваҕа литуратурнай институкка үлэлээбит кэмнэрин көрдөрөр уо.д.а. экспозициялар. 

Тобуруокап көмүс күһүнэ : саха народнай бэйээтэ П. Н. Тобуруокап түмэл - уһаайбатыгар үһүс төгүлүн ыытыллар хоһоонньуттар түһүлгэлэрэ / [хомуйан оҥордулар: Г. А. Егорова уо. д. а. ; У. Адамова хаартыскаҕа түһэриитэ ; бырайыак ааптара Д. Ф. Наумов]. - Үөһээ Бүлүү : [и. с.], 2016.-160 с.
Хомуурунньукка саха народнай поэта П.Н. Тобуруокап музей уһаайбатыгар III төгүлүн ыытыллыбыт хоһоонньуттар түһүлгэлэригэр ааҕыллыбыт, суруллубут хоһооннор киирдилэр. Поэзияны таптааччыларга, ааҕааччы киэҥ эйгэтигэр ананар.

Далыр нэһилиэгин оҕолоро Үөһээ Бүлүүгэ ыытыллыбыт Буктрейлер оҥоһуутун конкурсун кыттааччылара Петр Николаевич хоһооннорун ааҕан иһитиннэрэллэр.

Киһи бар дьонун эрэ кытта Киһи үрдүк аатын сүгэр. Олоҕун бар дьонун туһугар анаабыт, дьон эрэ иннэ диэн олорбут киһини норуот хаһан умнубутай, хаһан ытыктаабатаҕай?!

1953-1969

 Маҥан тииҥ

Тобуруокап П.Н. Маҥан тииҥ / [худож. И. Д. Корякин]. - Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1961. - 26, [1] с.

Лыах 

Тобуруокап П.Н. Лыах : кырааскалыы үөрэнэр кинигэ / [худож. Н. Ефремов]. - Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1960. - [8] л.

Төрөөбүт дойдубар

Тобуруокап П.Н. Төрөөбүт дойдубар : [хоһооннор]. - Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1956. - 73 с. 

Тиэргэннээҕи зоопарк 

Тобуруокап П.Н. Тиэргэннээҕи зоопарк : [хоһооннор] / [худож. Парников В. С.]. - Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1969. - [16] с.

Буквалар мунньахтара

Тобуруокап П.Н. Буквалар мунньахтара / [худож. С. В. Федоров]. - 2-е испр. изд. - Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1961. - 28, [1] с.

Хаар кыымнара

Тобуруокап П.Н. Хаар кыымнара : [хоһооннор] / [худож. С. В. Федоров]. - Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1962. - 94, [1] с

Үлэ, эйэ дойдутугар

Тобуруокап П.Н. Үлэ, эйэ дойдутугар : [хоһооннор]. - Якутскай : САССР Госиздата, 1953. - 48, [1] с.

Чаҥый Чаҕаан 

Тобуруокап П.Н. Чаҥый Чаҕаан : (омуннаах остуоруйа) / [худож. Е. М. Шапошников]. - Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1959. - 40 с. 

Кыталыктар кырдалларыгар 

Тобуруокап П.Н. Кыталыктар кырдалларыгар : (ырыа-хоһоон). - Якутскай : Саха сириннэҕи кинигэ изд-вота, 1960. - 59, [1] с. 

1970-1979

Ытарҕалаах күн 

Тобуруокап П.Н. Ытарҕалаах күн : (ырыалар, хоһооннор, поэма). - Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1974. - 94, [1] с.

Талыллыбыт айымньылар

Тобуруокап П.Н. Талыллыбыт айымньылар. - Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1977. - 397, [1] с.

Тыҥырахтаах тыллар

Тобуруокап П.Н. Тыҥырахтаах тыллар : сатира уонна юмор. - Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд., 1976. - 93, [2] с. 

Бурҕаллай

Тобуруокап П.Н. Бурҕаллай / [худож. И. К. Колодезников]. - Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1973. - 47 с

Чыычаахтар күнү көрсөллөр

Тобуруокап П.Н. Чыычаахтар күнү көрсөллөр. - Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1970. - 159, [1] с.

Сиибиктэ 

Тобуруокап П.Н. Сиибиктэ : [кыра саастаах оскуола оҕолоругар] / [И. И. Попов уруһуйа]. - Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1979. - 109, [2] с. 

1981-1989

Сор уонна дьол

Тобуруокап П.Н. Сор уонна дьол : поэма. - Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1985. - 87, [1] с.

Күннүүн оонньуур күөрэгэйдэр

Тобуруокап П.Н. Күннүүн оонньуур күөрэгэйдэр : [орто саастаах оскуола оҕолоругар] / - Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1986. - 182 с. 

Хомустаах күөрэгэй

Тобуруокап П.Н. Хомустаах күөрэгэй : (хоһооннор). - Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1983. - 84, [5] с.

Стерхи над Леной

Тобуроков П.Н. Стерхи над Леной : Стихотворения и поэмы. / Худож. Б.А.Мокин. - М. : Сов. Россия, 1983. - 87 с.

Эрэдэһиннэр

Тобуруокап П.Н. Эрэдэһиннэр : (хоһооннор, ырыалар, поэмалар) - Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1987. - 284, [1] с. 

Таас кэлии, тимир соҕох

Тобуруокап П.Н. Таас кэлии, тимир соҕох : сатира уонна юмор - Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1989. - 127, [1] с. 

Сайын ханна барабын?

Тобуруокап П.Н. Сайын ханна барабын? : [хоһооннор : кыра саастаах үөрэх оҕолоругар] - Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1985. - 15, [1] с. 

Туллай

Туллай : кыра саастаах оскуола оҕолоругар остуоруйа / [Е. Третьякова уруһуйа]. - Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1982. - 85, [2] с.

Тыаҕа олорон

Тобуруокап П.Н. Тыаҕа олорон : (сэһэн уонна кэпсээннэр) / [худож. С. Е. Федотова уруһуйдара]. - Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1981. - 78, [2] с.

1993-1999

Долгунча

Тобуруокап П.Н. Долгунча : (пьесалар, интермедиялар) / [ред. А. П. Егорова]. - Дьокуускай : Бичик, 1993. - 188, [2] с.

Түүҥҥү кыыс

Тобуруокап П.Н. Түүҥҥү кыыс : cэһэн. - Дьокуускай : Бичик, 1994. - 176 с.

Оччоттон - баччаҕа

Тобуруокап П.Н. Оччоттон - баччаҕа : Хоһооннор, пьесалар, ахтыылар, поэма. - Дьокуускай : Бичик, 1998. - 205 с.

 Мутукча сыта

Тобуруокап П.Н. Мутукча сыта : Ырыанньык / Хомуйан оҥордо Л.П. Тобуруокаба. - Дьокуускай : Бичик, 1996. – 232 с.

Таптаатым, эйигин таптаатым...

Тобуруокап П.Н. Таптаатым, эйигин таптаатым... : - [Дьокуускай] : Кудук, [1999]. – 67 с.

Төкүнүк

Тобуруокап П.Н. Төкүнүк : Кыра саастаах оҕолорго хоһооннор / В.П.Кравчук ойуулара. - Дьокуускай : Бичик, 1996. - 32 с.

2000-2017

Ытанньах герой буолбат

Тобуроков П.Н. Ытанньах герой буолбат : хоһооннор : оскуола алын кылааһын оҕолоругар / - Дьокуускай : Бичик, 2012. - 47 с.

 Хоһооннор. Сэһэн. Кэпсээннэр.  Остуоруйа. Пьеса.

Тобуруокап П.Н. Хоһооннор ; Сэһэн ; Кэпсээннэр ; Остуоруйа ; Пьеса - Дьокуускай : Бичик, 2007. - 142 с.

Таптыырга буруй суох

Тобуруокап П.Н. Таптыырга буруй суох : хоһооннор. - Дьокуускай : Бичик, 2012. - 102, [1] с.

Күнү кытта оонньуубун

Тобуруокап П.Н. Күнү кытта оонньуубун : [хоһооннор] / [худож. С. Н. Курилова]. - Дьокуускай : Бичик, 2009. - [8] с.

Айымньылар. Т1

Тобуруокап П.Н. Айымньылар. - Дьокуускай : Бичик, 2010- . - (Саха народнай суруйааччылара). 
Кн. 1: Күнү көрсөр чыычаахтар : хоһооннор, поэмалар, кэпсээннэр, сэһэн, остуоруйалар, пьесалар - 2010. - 574, [1] с.

Айымньылар. Т. 2

Тобуруокап П.Н. Айымньылар. - Дьокуускай : Бичик, 2010- . - (Саха народнай суруйааччылара).
Т. 2: Дойдум дьоллоох туонатыгар : хоһооннор, поэмалар, балладалар. - 2013. - 349, [3] с.

Айымньылар. Т.  3

Тобуруокап П.Н. Айымньылар. - Дьокуускай : Бичик, 2010- . - (Саха народнай суруйааччылара).
Т. 3: Алаас ырыата : комедия, либретто, сценкалар - 2015. - 221, [2] с.

Айымньылар. Т. 4

Тобуруокап П.Н. Айымньылар. - Дьокуускай : Бичик, 2010- . - (Саха народнай суруйааччылара).
Т. 4: Ыҥыра, ымсыырда турар ырам : тыл, поэзия туһунан анаарыылар, ахтыылар - 2017. - 221, [2] с.

ХОМУУРУННЬУКТАР

Народные писатели Якутии

Васильева Д.Е. Народные писатели Якутии : Очерки. - Якутск : Бичик, 1995. - 160 с.

Саха сирин норуоттарын литератураларын төрүттээччилэр

Саха сирин норуоттарын литератураларын төрүттээччилэр; Саха норуодунай суруйааччылара, поэттара : [комплект открыток]. - Якутск : Бичик, 2015. - [32 отд. л.].

Классики и современники

Бурцев А.А. Классики и современники: вершинные явления и избранные лики якутской литературы. - Якутск : Сфера, 2013. - 446, [2] с.

Ситим быстыбат

Ситим быстыбат : уочаркалар, ыстатыйалар. - Дьокуускай : Сайдам, 2015. - 302, [2] c.

Уйулҕам уйан убайдара

Сосин И.М. Уйулҕам уйан убайдара : ахтыылар. - Дьокуускай : Бичик, 2013. - 270, [2] с.

Күн таммаҕын ыһыспыт дьылҕалар

Мигалкин И.В. Күн таммаҕын ыһыспыт дьылҕалар : эсселэр, ахтыылар, дьүһүйүүлэр. - Дьокуускай : Бичик, 2000. - 189 с.

Бу виртуальнай выставка5а материалларынан оҥоһуутугар көмөлөспүттэргэ махталбытын тиэрдэбит:

Үөһээ Бүлүү улууһун кииннэммит библиотекатын директорыгар Наталья Кирилловна Петроваҕа 

П.Н. Тобуруокап аатынан Музей-уһаайба үлэһиттэригэр

Легантьева Татьянаҕа


Хаартыскалар «Саха народнай поэта Петр Тобуруокап. Күндүттэн күндүнү – Олоҕу туойбутум» кинигэттэн туһалыннылар.