На начальную | Издания библиотеки | Сборники


СОДЕРЖАНИЕ

  • От составителя

    А. С. Пушкин и Якутия

  • Слепцов П. А. Перевод классики и литературный язык (на материале переводов произведений А. С. Пушкина на язык саха)
  • Кулаковский А.Е. Главнейшие достоинства поэзии Пушкина
  • Неустроев Н. Д. Тылбаасчыттан (на якут. яз.)
  • Аммосов М. К. О Пушкине, об якутском улусе и о культурном подъеме
  • Ойунский П. А. Значение столетнего юбилея со дня смерти А. С. Пушкина и наши задачи
  • Потапов С. Г. Улуу поэт хоhоонноро (на якут. яз.)
  • Замечательная выставка
  • Якутский Н. Пушкин и якутская литература
  • Ефимов М., Дьячковский Н. "Здравствуй, племя, младое, незнакомое!"
  • Воскобойников М. Г. Пушкин на языках народов Севера
  • Ответ клеветникам
  • Данилов Софр. П. Республика культурнай оло5ор кэрэ-бэлиэ событие (на якут. яз.)
  • Джон Джангылы. Моя работа над переводом
  • Протодьяконов В. А. Крупный успех якутской литературы
  • Афанасьев В. Ф. Великий русский поэт
  • Васильев Г. М. Поэзия кyлyмyрдyyр чыпчаала (на якут. яз.)
  • Самыгина М. Г. В библиотеке его имени
  • Тарский Г. С. На языке якутском полнозвучен
  • Болот Боотур. Нуучча ытык сиригэр (на якут. яз.)
  • Кyннyк Уурастыырап. Кэрэни кэскиллээбитэ, yтyенy yйэтиппитэ (на якут. яз.)
  • Тумат С. "Евгений Онегин" тылбаастаныыта (на якут. яз.)
  • Пухов И. В. Пушкин на якутском языке
  • Габышев Н. А. Улуу Пушкин (на якут. яз.)
  • Сыромятников Г. С. Пушкин модун сабыдыалынан (на якут. яз.)
  • Аввакумов П. Д. Yерэтэр-yчyгэйгэ, ынырар кырдьыкка (на якут. яз.)
  • Башарина З.К. Мы с именим твоим росли
  • Михайлова М. Г. "Играя смехом и слезами"
  • Скрябина Н. Чистота и ясность
  • Бурцев А. А. В сокровищнице мировой литературы
  • Габышева Л. Л. Гармония и прелесть стиха
  • Егорова Ф. П. Yс кyлyгэр yнэбит (на якут. яз.)
  • Руфов С. Т. Мин кэтэхтэн университетым (на якут. яз.)
  • Кривошапкин А. В. Как сияющая вершина
  • Михайлов А. К. Наша память и боль, наша вечная слава
  • Мординов А. Е. А.С. Пушкинна баар нуучча тылын бар5а баайа, кэрэтэ (на якут. яз.)
  • Попов Г.В. Пушкин сахалыы тылынан (на якут. яз.)
  • Потапов И. А. Такое не забывается
  • Сивцев В. Т. Биhиги сyрэхпитигэр (на якут. яз.)
  • Суорун Омоллоон. Хас биирдиибит сyрэ5эр (на якут. яз.)
  • Чиряев В. Г. Волшебная музыка стиха
  • Шишигин Е. С. Пушкин уонна декабристар
  • Тарасов С. И. Прекрасное должно быть величаво
  • Васильев Ю. И. А.С. Пушкин остуоруйалара сахалыы тылынан (на якут. яз.)
  • Васильева Д. Е. Проза А. С. Пушкина и творчество Н. Заболоцкого
  • Анисимов В. М. С именем Пушкина
  • Малеванчук А. М. Любимец муз в Якутии
  • Васильев И. Мой дед - переводчик А.С. Пушкина
  • Павлова В.Н. Ф.Ф. Матюшкин друг А.С. Пушкина
  • Петров П. П. - Хардыы. А.С. Пушкин аймахтара былыргы Дьокууйскайга (на якут. яз.)

    Отзывы и рецензии на произведения А.С. Пушкина

  • Ксенофонтов Г.В. А.С. Пушкин "Алтан Аттаа5ын" символларын туhунан (на якут. яз.)
  • Эллэй. Александр Сергеевич Пушкин (на якут. яз.)
  • Попов Л.А. Евгений Онегин (на якут. яз.)

    Обложка

  • Чувства добрые я лирой пробуждал
    А. С. Пушкин и Якутия

    Саха литературатын сайдыытыгар нуучча литературатын сабыдыала

    (быhа тардыы)

    А. Аба5ыыныскай
    Кыым. - 1949. - Атырдьах ыйын 10 к.

    ...Саха yс реалист сырдатааччы суруйааччылара - Алексей Кулаковскай, Анемподист Софронов уонна Николай Неустроев нуучча тылын, кини классическай литературатын, культуратын кыhамньылаахтык чинчийэн yeрэтэр этилэр. Кинилэр бу литератураттан уус-уран айымньыны суруйар дьо5урга, ньыма5а yeрэнэллэрэ. Бастаан иhэр идеаллары, оло5у уонна историяны сeпкe eйдyyр кыа5ы кинилэр нуучча сырдатааччыларын yлэлэриттэн, классическай литература-тыттан булаллара. Дьэ ол иhин кинилэр Пушкин, Лермонтов, Толстой, Островскай албан ааттарыгар сyгyрyйэллэрэ. Ити суруйааччылар айымньыларын бэркэ биhирээн, таптаан туран аа5аллара.

    Биллэрин курдук, Алексей Кулаковскай реальнай училища5а yeрэнэ сылдьан Пушкин айымньыларын суолтатын туhунан реферат суруйбута. Кини Лермонтов "Демоныттан" саха тылыгар аан бастаан "Абааhы анда5ара" диэн тылбаастаабыта, оттон Лермонтов "Дары Терека" диэни хоhоонунан айардыы туhанан туран, "Oрyс бэлэхтэрэ" диэн биир бастын поэматын суруйбута.

    Анемподист Софронов айымньыларын аахпыт, эбэтэр сцена5а кeрбyт дьонно барытыгар кини драманы суруйарга Островскай айымньыларыттан дьаныйан туран yeрэммитэ харахха быра5ыллыбат буолуон сатаммат. Оттон "Тeрeeбyт дойду" диэн поэматын Софронов эмиэ нуучча демократическай поэзиятын сабыдыалынан суруйбута.

    Николай Неустроев буолла5ына бэйэтэ нууччалыы тылынан суруйан литература5а киирбитэ.

    Итинтэн кeстeрyн курдук, саха народугар литература yeскээhинигэр, бу литератураны тeрyттээбит биhиги реалист сырдатааччыларбыт сайдыыларыгар нуучча улуу суруйааччылара уонна классическай литературата сyyнэ суолталаммыттара. Улуу нуучча литературатын сабыдыала суо5а эбитэ буоллар, ити биhиги yс эрдэтээни суруйааччыларбыт Кулаковскай, Софронов уонна Неустроев, бэркэ мунутаата5ына, "ырыаhыт", эбэтэр "олонхоhут" буолуо этилэр.

    Дьэ ол иhин кинилэртэн, суруйбут кэминэн маннайгы-лара уонна айар суолтатынан бастыннара, Алексей Кулаковскай 1910 - 1912 сыллардаахха, Столыпин реакцията сабардаан турар кэмигэр, суруйбут "Саха интеллегенциятыгар" диэн суругар саха народун кэскилин нуучча народун кэскилин кытта ыкса ситимнээ5ин бэлиэтээбитэ. Саха народугар yeрэ5и, билиини инэрбит, аhыныгас, гуманнай майгылаах нуучча народа хайа да омуктаа5ар чугас турарын, убайдыы эйэтин, кини биhиги народпутугар абыраллаах кeмeтyн бэлиэтээбитэ, нуучча бастаан иhэр yрдyк культуратын инэринэргэ бэйэтин народун тeлeннeeхтyк ынырбыта.

    ...Саха советскай суруйааччыларын бастакы кeлyeнэтэ: Кyндэ, Эллэй, Бэс Дьарааhын, Эрилик Эристиин, Суорун Омоллоон, Амма Аччыгыйа, Кyннyк Уурастыырап уо. д.а. нуучча прогрессивнай классическай литературатыттан yeрэнэн, нуучча пролетарскай суруйааччыларын айымньы-ларын yтyктэн суруйар буолбуттара. Ол иhин саха советскай литературата ити пролетарскай литератураны кытта биир майгыннаах литература быhыытынан, кинини кытта быстыспат ситимнээхтик сайдан барбыта. Саха советскай литературата хара маннай yeскye5yттэн интернациональнай тыыннаах, кыайбыт революционнай кылаас eрeгeйдeeбyт сырдык yeрyyтyнэн eрe кyлyмнyyр литература буолбутун сyрyн тeрдe ситиниэхэ сытар.

    Сана yyнэр революционнай кэм сана eйy-санааны литература5а саналыы этэргэ, онуоха сeптeeх eрe кyyрдэр кyyстээх, кэрэ5э yтye5э ынырар романтическай ырыаны-хоhоону, кэпсээни айарга биhиги эдэр советскай суруйааччыларбытын туhаайара. Оннук сана санааны саналыы формалаан суруйарга нуучча революционнай поэзиятыгар yeрэнэн, биhиги поэттарбыт кэлэр кэскили э5эрдэлиир, дьиэрэнкэй yнкyyтyн кeрдeeх, кылгас дэгэрэн ырыаларын, сырдыкка-ырааска тeлeннeeхтyк ынырар хоhооннору суруйар буолбуттара. Онон саха советскай литературата революционнай, yрдyк идейнэhи уонна онно сeптeeх сана форманы нуучча советскай литературатын салалталаах сабыдыалынан, туhааннаах yтye кeмeтyнэн булуммута.

    Саха советскай литературата маннай yeскye5yттэн ыла, биhиги эдэр советскай суруйааччыларбыт улуу нуучча народун прогрессивнай классическай уонна революционнай советскай литературатыгар yeрэнэн, кини кeмeлeeх сабыдыалынан, yehээ эппиппит курдук, сайдан барбыта. Саха поэзиятыгар тэн кээмэйдээх, рифмалаах, динамическай хоhоон киирбитин, прозатыгар киэн сюжеттаах кэпсээн, сэhэн yeскээбитин, драматургиятыгар олохтоох тeрyeттээх, интригалаах, сиппит-хоппут уус-уран композициялаах пьеса yeдyйбyтyн ситинэн эрэ быhаарыахха сeп.

    Биhиги литературнай критикабыт бэлиэтиирин курдук, саха биллиилээх советскай суруйааччыларын айымньы-ларыгар нуучча улуу суруйааччыларын: Пушкин, Гоголь, Некрасов, Чехов, Горькай, Маяковскай сабыдыаллара аа5ааччы хара5ар кeстe быра5ыллар.

    Oскeтyн саха революция иннинээ5и реалист сырдатааччы суруйааччыларын Кулаковскай, Софронов уонна Неустроев айымньыларын сайдыытыгар нуучча классиктарын сабыдыала быhаарыылаах суолтаны ылбыт эбит буолла5ына, биhиги советскай суруйааччыларбытын нуучча советскай суруйааччылара сирэй бэйэлэринэн сирдээн, салайан yeрэтэн иhэллэр. Саха суруйааччылара, А. Е. Кулаковскай са5аттан, нуучча литературатын айымньыларын улаханнык таптаан, биhирээн туран сахалыы тылбаастыыллар. Ол тyмyгэр билигин биhиги киэн аа5ааччыларбыт: Пушкин, Лермонтов, Некрасов, Короленко, Чехов, Горькай, Маяковскай талыллыбыт айымньыларын, Грибоедов "Oйтeн муннаныытын", Гоголь "Ревизорун", Ершов "Бeкчeгeркeeн соно5осчоонун", Лев Толстой "Анна Каренинатын", Фадеев "Урусхалланыытын", Шолохов "Тиэриллибит кырсын", Николай Островскай "Ыстаал хайдах хатарыллыбытын" уо.д.а. бэйэлэрин тeрeeбyт тылларынан аа5ар кыахтаннылар. Маны таhынан, Советскай Союз бырааттыы народтарын классиктарын: Шевченко, Бараташвили, Хетагуров, ити народтар бастын советскай суруйааччыларын Сулейман Стальскай, Джамбул Джабаев, Янка Купала, Павло Тычина уонна да атыттар айымньылара сахалыы тылбаастанан та5ыстылар.

    Аан дойду yрдyнэн бастаан иhэр нуучча улуу классическай уонна советскай литературатыттан саха суруйааччылара бэйэлэрин айымньыларын yрдyк уус-уран, идейнэй таhымныырга, дирин ис хоhооннуурга, дойду, народ дьоллоох, байылыат оло5ун бyгyннy туругунан сарсыннытын сарданардан кeрдeрeргe, онуоха социалистическай реализм ньыматын туттарга, аа5ааччыны тeрeeбyт Ийэ дойдуга бэриниилээх патриотическай тыынна иитэргэ yeрэнэллэр. Дьэ ити иhин саха советскай литературата мэлдьитин инники диэки хардыылаан yyнэн, сайдан иhэр.

    Саха советскай литературата, биhиги социалистическай дойдубут бары бырааттыы народтарын литератураларын кытта биир сомо5о кэккэ5э холбоhон, бyтyн советскай литература биир суол бойобуой этэрээтэ буолар.

    Саха литературата кyргyeмнээх сайдыытын, eрeгeйдeeх yyнyyтyн, улуу нуучча народа саха народун кытта убайдыы до5ордоhуутун yтye тyмyгyнэн кeрyeххэ сeп.